İstanbul Bilgi Üniversitesi tarafından yürütülen ve Avrupa Komisyonu Jean Monnet Mükemmeliyet Merkezleri Programı tarafından desteklenen Bilgi Düzensizliklerine Karşı Toplumsal Bilişsel Dirençlilik Yaratmak- RESAID Projesi kapsamında geliştirilen proje çıktıları “Oyunlaştırma ve RESAID Deneyimi: Dijital Çağda Bilgi Temelli Güçlendirmek” başlıklı çevrim içi etkinlikte kamuoyuna sunuldu. Pandemi sürecinden bu yana infodemi ve bilgi düzensizlikleri üzerine çalışan RESAID ekibi, bireyleri dijital dünyada güçlendirmeyi hedefleyen dijital oyunları ve açık erişim ders içerikleri hakkında detaylı bilgi paylaştı.
‘Bilgiye erişim temel bir haktır’
Etkinliğin açılışında konuşan BİLGİ Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Pınar Uyan Semerci, içinde bulunduğumuz dönemi “çoklu krizler çağı” olarak tanımlayarak bilgi düzensizliğinin insanların sadece doğru bilgiye değil, diğer tüm haklarına erişimini kısıtlayan temel bir kriz olduğunu belirtti. Prof. Dr. Uyan Semerci, bilgi düzensizlikleri ile mücadelede bireyden başlayarak toplumsal katmanlara yayılan bir dirençlilik modeli oluşturmayı hedeflediklerini ve bu mücadelenin merkezine insan haklarını koyduklarını ifade etti.
Dezenformasyona karşı ‘Psikolojik Aşılama’
Projenin yürütücüsü BİLGİ Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Emre Erdoğan, konuşmasında 2025 Küresel Riskler Raporu’na atıfta bulunarak önümüzdeki iki yılın en büyük riskinin mezenformasyon ve dezenformasyon olduğunun altını çizdi. Yasal düzenlemelerin veya sadece “doğrusu budur” demenin artık yetersiz kaldığını belirten Erdoğan, “Tıpkı bir aşı gibi, bireyleri manipülasyonun zayıflatılmış bir dozuyla, yani simülasyonlar ve oyunlarla karşı karşıya bırakarak bağışıklık kazanmalarını hedefliyoruz” diyerek oyunların öğrenmeyi sağlayan güvenli alanlar yarattığını vurguladı.
Oyunlaştırılmış çevrim içi açık ders (MOOC)
Proje kapsamında Türkçe, İngilizce ve Fince olmak üzere üç dilde hazırlanan eğitim platformu ise bilgi düzensizliklerine ilişkin temel kavramlar, yanlış bilgiye inanmanın psikolojik temelleri, hibrit savaş ve doğrulama yöntemleri gibi konuları içeren 7 ders sunuyor. Dersleri tamamlayan katılımcılar, katılım belgesi almaya hak kazanıyor. BİLGİ Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Tuğçe Erçetin Sabuncu, “Platform, kullanıcıyı pasif bir izleyici konumundan çıkarıp oyunlaştırılmış bir öğrenme deneyiminin aktif bir parçası haline getiriyor. Katılımcılar, video içine gömülü quizler ve modül sonu testleri sayesinde anlık geri bildirim alırken, kişisel profilleri üzerinden gelişimlerini ölçülebilir şekilde takip edebiliyor.” dedi.
Dijital oyunlarla aktif öğrenme: ‘Risk almadan deneyimle’
Etkinlikte, projenin en dikkat çekici çıktılarından olan dijital oyunları tanıtan RESAID Projesi Araştırmacısı Gökçe Uysal Gündoğdu oyunların sadece çocuklar için değil, yetişkinler için de güçlü bir öğrenme aracı olduğunu vurguladı. Bilgi düzensizliği gibi karmaşık konularda teorik bilginin tek başına yeterli olmadığını belirten Uysal Gündoğdu, oyunların katılımcılara “hata yapabilecekleri güvenli bir alan” sunduğunu ifade etti.
Proje kapsamında geliştirilen Catch and Match (Yakala ve Eşle), kullanıcıların “troll”, “bot”, “influencer” gibi dijital dünyadaki aktörlerin davranış örüntülerini tanımasını sağlayan bir eşleştirme oyunu. Oyuncular, ipuçlarını ve dijital ayak izlerini takip ederek içeriğin arkasındaki aktörü tespit etmeye çalışıyor.
Oyuncunun kurgusal bir ada ülkesini yönettiği stratejik bir simülasyon olan InfoChief (Bilgi Şefi)’te ise bilgi şefi olan oyuncu, kriz anlarında “güvenlik” ve “özgürlük” arasındaki hassas dengeyi kurmaya çalışıyor. Oyun, alınan kararların kısa vadede sorunu çözse bile uzun vadede toplumsal güveni nasıl sarsabileceğini göstererek kullanıcıyı kararlarının bedelleriyle yüzleştiriyor.
Bireyi merkeze alan ve kendi yankı odalarıyla yüzleşmesini sağlayan Fanus‘ta ise kullanıcılar, en sık siyaset konuştukları kişileri ve bu kişilerin görüşlerinin kendilerine ne kadar benzediğini sisteme giriyor. Oyun, bu verileri görselleştirerek kişinin ne kadar dar bir “fanus” içinde yaşadığını ve sadece kendi sesini duyup duymadığını somut bir şekilde ortaya koyuyor.
Açık kaynaklı The Misinformation Game’in bir uyarlaması olan Sparkline ise iklim krizi ve orman yangınları temasına odaklanıyor. Oyuncular, sansasyonel içeriklerle etkileşime girdikçe takipçi sayılarını artırırken güvenilirlik puanlarını kaybetme riskiyle yüzleşiyor. Oyun, sosyal medyadaki “popülerlik” ve “doğruluk” arasındaki gerilimi deneyimletmeyi amaçlıyor.
RESAID Projesi kapsamında açık erişim olarak paylaşılan tüm derslere, politika belgelerine ve oyunlara resaid.bilgi.org.tr adresinden erişilebiliyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
